POSTAW NA SŁOŃCE

Energia to podstawowa cecha materii pozwala ona na wykonywanie pracy. Wyróżniamy różne rodzaje energii min. elektryczną, mechaniczną, jądrową, chemiczną i najważniejszą  dla nas cieplną. Mają one różnorodne zastosowania, które wpływają na potrzeby społeczne. Występują zarówno źródła energii, które są odnawialne i nieodnawialne.

Można powiedzieć, że w dziś jesteśmy uzależnieni od energii, nie umiemy bez niej funkcjonować. Najlepszym przykładem na to jest moment, gdy elektrownie wstrzymują dostawę prądu do mieszkań. Prawie wszystko, czego używamy na co dzień jest zasilane prądem[1]. Niedostępność energii elektrycznej doprowadziłaby pewno do paraliżu, świat by się zatrzymał. Nie funkcjonowałyby zakłady produkcyjne, pociągi, tramwaje, metro tak naprawdę wszystko co nas otacza przestałoby funkcjonować. Jednak człowiek zdążył wynaleźć sposoby na to jak można czerpać energię ze źródeł takich jak: wiatr, woda, słońce, źródła geotermalne lub ciepło zgromadzone we wnętrzu skorupy ziemskiej[2].

Źródła energii dzielą się na:

  • odnawialne – mające zdolność do samo regeneracji, wykorzystywane są przede wszystkim w energetyce niekonwencjonalnej;
  • nieodnawialne – surowce mineralne (np. węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa, gaz), których zasoby kiedyś się wyczerpią; stanowią podstawę energetyki konwencjonalnej.

Podstawowe surowce energetyczne wykorzystywane w Polsce to węgiel kamienny i węgiel brunatny oraz ropa naftowa i gaz ziemny. Około 70% wydobywanego u nas węgla kamiennego przeznaczane jest na produkcję energii elektrycznej. Węgiel z Górnego Śląska i Lubelszczyzny trafia do elektrowni cieplnych w całym kraju. Największe z tych elektrowni znajdują się względnie niedaleko kopalń. Elektrownie zazwyczaj są też położone nad dużymi rzekami (Wisła, Odra) lub zbiornikami sztucznymi, których woda służy do chłodzenia bloków energetycznych. Inny czynnik wpływający na ich lokalizację to zapotrzebowanie na prąd – największe jest ono w dużych miastach, toteż przy każdym z nich znajduje się choćby jedna mała elektrownia.

Węgiel brunatny wydobywany jest w Polsce w trzech dużych zagłębiach – Bełchatowskim, Konińskim i Turoszowskim. Tuż przy kopalniach znajdują się duże elektrownie, które zużywają niemal cały wydobyty węgiel. Z powodu niskiej wartości opałowej w porównaniu z węglem kamiennym, ropą czy gazem jego transport na większe odległości jest nieuzasadniony ekonomicznie. Poza tym węgiel brunatny najlepszą kaloryczność ma zaraz po wydobyciu.

Wydobycie węgla kamiennego i brunatnego w ostatnich latach ustabilizowało się na poziomie pokrywającym nasze zapotrzebowanie. W przypadku węgla kamiennego niewielkie ilości importujemy i eksportujemy, co jest zależne od zmieniających się corocznie cen węgla na rynku krajowym i zagranicznym.

Dwa inne surowce energetyczne w Polsce – ropę naftową i gaz ziemny – musimy w większości sprowadzać z zagranicy,  głównie z Rosji. Przez co nasza gospodarka jest w znacznym stopniu uzależniona od tych dostaw. Krajowe wydobycie ropy naftowej nie zaspokaja nawet 3% potrzeb. W przypadku gazu ziemnego jego wydobycie stanowiło około 30% zapotrzebowania. Jednak jest to za mało i wciąż poszukujemy sposobów uniezależnienia się od Rosji. Jednym z nich jest powstanie gazo portu w Świnoujściu do odbioru skroplonego gazu ziemnego z różnych stron świata. Innym sposobem może być gaz łupkowy, którego pokłady prawdopodobnie zalegają w Polsce Wschodniej i Północnej. Tyle że znajduje się on w głębokich łupkach paleozoicznych i jego pozyskanie będzie zapewne mocno utrudnione. Ponadto dalej dokładnie nie wiadomo ile tego gazu jest i czy wydobycie będzie opłacalne.[3]

Dwoma największymi problemami na których skupia się współczesny świat jeśli chodzi o temat ekologii i dbania o środowisko to globalne ocieplenie i nadmierna ilość odpadów. Klimat staje się coraz cieplejszy powoduje to efekt cieplarniany, przez co topnieją lodowce i rośnie poziom wód.  Jesteśmy winni zaśmiecaniu środowiska i przyczyniamy się do ocieplenia klimatu ponieważ wszyscy jesteśmy przynajmniej pośrednio odpowiedzialni za zwiększoną emisję CO2 do atmosfery. Do głównych źródeł gazów cieplarnianych związanych z działalnością człowieka należą:[4]

  • spalanie paliw kopalnych (węgiel, ropa i gaz) na potrzeby wytwarzania energii elektrycznej, transportu, przemysłu i gospodarstw domowych (CO2);
  • rolnictwo (CH4) oraz zmiany użytkowania gruntów, np. wylesianie (CO2);
  • składowiska odpadów (CH4);
  • fluorowane gazy cieplarniane w przemyśle.

Naprawdę w świecie natury źle się dzieje, nawet nie oddalając się daleko od swojego domu możemy dostrzec takie anomalie jak min. zimy bez śniegu, a lata męczące falami upałów; gwałtowne ulewy, a potem suszę, które przyczyniają  się do trudnych do ugaszenia pożarów lasów, o których słyszymy w telewizji; a smog (zjawisko atmosferyczne powstałe w wyniku wymieszania się mgły z dymem) i spalinami utrudnia nam swobodne oddychanie. To wszystko dzieje się na naszych oczach.

Pozyskiwanie prądu i ciepła właśnie z węgla i ropy, powoduje negatywne skutki nie tylko na środowisko, ale też ma wpływ na gospodarkę oraz sferę społeczną.
Ciągły wzrost zapotrzebowania na energię powoduje, że dotychczas najczęściej wykorzystywane źródła energii nie są już wystarczające. Działanie i postęp gospodarki jest w znacznej mierze oparte na korzystaniu z paliw kopalnych, które przestają być efektywne. Złoża się wyczerpują, trzeba więc poszukiwać ich coraz dalej, np. w Arktyce. To powoduje, że energia ze  źródeł nieodnawialnych jest droższa, przez co  mniej opłacalna.

Paliwa kopalne nie są rozmieszczone równomiernie na całym świecie, przez co są niejednokrotnie powodem konfliktów  między państwami o  konkurowanie o zasoby. Dodatkowo kraje nie tylko płacą ogromne sumy za import, to  są jeszcze uzależnione od innych, które tę energię eksportuj , to powoduje napięcia.

Sfera społeczna również cierpi na wykorzystaniu paliw kopalnych jako energii. Dochodzi często do wypadków na platformach wiertniczych czy w kopalniach gdzie wydobywa się węgiel czy ropę, co powoduje także wycieki ropy z tankowców do mórz i oceanów. Podnoszenie się poziomu wód może sprawić, że ludzie będą musieli opuścić swoje miejsca zamieszkania, ponieważ nie będą się już nadawały do życia – zostaną zalane. Badania pokazują, że do 2050 roku pod wodą mogą się znaleźć m.in. Wenecja i Amsterdam. [5]

Kwestie społeczne wiążą się również ze zdrowiem. Cieplejszy klimat może powodować szybsze rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Dodatkowo szkodliwe dla zdrowia jest też wdychanie produktów spalania węgla. Pyły zawieszone, metale ciężkie – powodują procesy zapalne w organizmie, a w dłuższej perspektywie prowadzą do mutacji skutkujących rozwojem nowotworów. Wpływ oddychania zanieczyszczonym powietrzem najmocniej odczuwają dzieci – ich układ oddechowy jest najmniej odporny. Stąd coraz częściej występujące problemy z astmą czy zapaleniami oskrzeli u młodszych osób.

Z badań naukowców zamieszczonych w „The Lancet Planetary Health” wynika, że w Europie można uratować ponad 50 tys. osób rocznie, jeśli tylko zmniejszy się zanieczyszczenie powietrza.
Lekarze i naukowcy od kilkudziesięciu lat prowadzą badania nad wpływem zanieczyszczeń powietrza na zdrowie. Niektóre oddziaływania są już bardzo dobrze poznane i opisane (wpływ na choroby układu krążenia czy układu oddechowego), a inne nadal pozostają przedmiotem badań, a dokładne mechanizmy oddziaływania czekają jeszcze na odkrycie (związek z rozwojem choroby Alzheimera, depresji czy spadkiem IQ u kolejnych pokoleń). Jedno jest pewne zanieczyszczenia powietrza w ogromnym stopniu wpływają na stan zdrowia i samopoczucia. I im wyższe stężenia zanieczyszczeń tym częściej i poważniej chorujemy, a w skali kraju więcej osób umiera przedwcześnie. Światowa Organizacja Zdrowia uznaje zanieczyszczenie powietrza za najpoważniejsze zagrożenie środowiskowe dla zdrowia publicznego we współczesnym świecie. [6]

Negatywne zjawiska widzimy nawet w sferze pracy gdzie to chociażby na przykładzie kopalń, których funkcjonowanie w wielu wypadkach przestaje być rentowne. Brak dobrego bilansu ekonomicznego często oznacza zaś jedno – redukcję etatów. W tym kontekście przestawienie się na alternatywne źródła energii byłoby impulsem do tworzenia wielu nowych miejsc zatrudnienia i rozrastania się rynku pracy w dziedzinach opartych na nowoczesnej technologii i wysokowydajnych branżach.[7]
W listopadzie 2020 r. Polski Alarm Smogowy opublikował ranking miast o najbardziej rakotwórczym powietrzu w Polsce. Przygotowano go na podstawie danych pomiarowych Państwowego Monitoringu Środowiska z 2019 r. W ten sposób powstała lista piętnastu „najbardziej zasmołowanych” miejscowości w Polsce. Na szczycie znalazły się miejscowości, w których odnotowano wielokrotne przekroczenia dopuszczalnych norm jakości powietrza. Na liście smogowych rekordzistów przeważają małe miejscowości, a także wsie – widać jasno, że problem smogu nie dotyczy wyłącznie dużych miast. I tak, w całej „15” stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu (BAP) w powietrzu sięgało od 700 do 1800 proc. dopuszczalnej normy.[8][9]

[1]https://www.bryk.pl/wypracowania/fizyka/energia-jej-przemiany-i-transport/19599-wplyw-procesow-wytwarzania-energii-na-srodowisko-przyrodnicze.html?fbclid=IwAR2DPqAmnFJVeI-GjySiNBCUuXJ2sQUeye09jORxI4kCRZCU2AK__Nc9Q_g

[2]http://ekoswiat.eu/sposoby-pozyskiwania-energii/?fbclid=IwAR0Du1nfr8PX3_XaqYHy36oGJ6yOzOsy1lwYAiiAOOHIowEBSU6v9Sm6VXw

[3] Źródła energii w Polsce – Epodreczniki.pl

[4] Zapobieganie skutkom zmian klimatu — Europejska Agencja Środowiska (europa.eu)

[5] Odnawialne Źródła Energii – OZE w pigułce | innogy

[6] http://healpolska.pl/zanieczyszczenie-srodowiska-a-zdrowie/

[7] Odnawialne Źródła Energii – OZE w pigułce | innogy

[8] Lancet: Jaka jest śmiertelność z powodu zanieczyszczonego powietrza w Europie. Polskie miasta w czołówce – EURACTIV.pl

[9] Najbardziej rakotwórcze powietrze w Polsce – PAS prezentuje ranking miast (polskialarmsmogowy.pl)